Hukuki Makaleler

Beypazarı Miras Avukatı | Miras Davaları ve Miras Paylaşımı

Beypazarı miras avukatı

Beypazarı Miras Avukatı | Miras Davaları ve Miras Paylaşımı

Beypazarı’nda miras kalan tarım arazileri, aile işletmeleri, konutlar ve ticari taşınmazlar, mirasçılar arasında farklı hukuki sorunlara yol açabilmektedir. Özellikle Hacıkara, Ayvaşık, Gazipaşa, Karaşar, Kırbaşı ve Uruş çevresindeki taşınmazların paylaşılmasında, mülkiyet kayıtları kadar taşınmazların nasıl kullanıldığı da önemlidir.

Beypazarı’nda havuç ve sebze üretimi yapılan araziler, aileye ait konaklama işletmeleri ve uzun süredir ortak kullanılan taşınmazlar miras uyuşmazlıklarının konusu olabilir. Bir mirasçının tarımsal üretimi sürdürmesi, diğer mirasçıların taşınmaz üzerindeki haklarının sona erdiği anlamına gelmez. Miras paylaşımı, ecrimisil, muris muvazaası, tapu iptali ve tescil ile ortaklığın giderilmesi talepleri farklı hukuki esaslara dayanır.

Bu yazımızda Beypazarı miras avukatı arayışında olan kişiler için mirasçılık haklarını, taşınmazların paylaşılmasını, vasiyetname uyuşmazlıklarını ve uygulanabilecek dava yollarını mevzuat ve Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.


Beypazarı’nda Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 599. maddesi gereğince mirasçılar, miras bırakanın malvarlığını ölüm anında kazanır. Birden fazla mirasçı varsa TMK m. 640 kapsamında miras ortaklığı meydana gelir. Tereke paylaşılıncaya kadar mirasçılar mallar üzerinde elbirliğiyle hak sahibidir.

Örneğin Beypazarı merkezinde bir konut ile Kırbaşı’nda sebze üretimi yapılan iki tarlanın dört kardeşe kaldığını düşünelim. Mirasçılar, konutun satılması ve tarımsal işletmenin belirli bir kardeş tarafından sürdürülmesi konusunda anlaşabilirler. Ancak paylaşımda taşınmazların değerleri, mevcut borçlar ve miras payları dikkate alınmalıdır.

TMK m. 676, miras paylaşma sözleşmesinin yazılı biçimde yapılmasını gerektirir. Taraflar anlaşamazsa TMK m. 642 kapsamında yargısal paylaşma talep edilebilir.

Beypazarı’ndaki tarım arazilerinde ayrıca 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8/B ve 8/C maddeleri uygulanabilir. Bu hükümler, tarımsal arazilerin ekonomik bütünlüğünü korumak amacıyla miras yoluyla mülkiyet devrine özel kurallar getirmektedir.

Örneğin sulama imkânlarına sahip bir havuç tarlasının beş mirasçı arasında beş küçük parsele ayrılması istenebilir. Ancak tarım arazisinin her mirasçıya bağımsız parsel olarak verilmesi, kanuni bölünme sınırlamaları nedeniyle mümkün olmayabilir. Bu durumda arazinin kanuni koşullarla bir veya birden fazla mirasçıya devri ya da diğer devir seçenekleri değerlendirilir.

Tarım arazilerinde mirasın açılmasından itibaren öngörülen bir yıllık devir süresi ve ilgili işlemler, ölüm tarihi de dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Konunun ayrıntıları Tarım ve Orman Bakanlığının tarım arazilerinin miras yoluyla devrine ilişkin açıklamasında bulunmaktadır.

Tarlalar dışında terekeye ait alacaklar, kira gelirleri ve işletmeden kaynaklanan malvarlığı hakları da paylaşım hesabına dahil olabilir. Mirasçıların hangi davayı açabilecekleri ve paylaşmanın hukuki sonuçları Miras Davaları sayfamızda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.


Beypazarı’nda Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) Nasıl Alınır?

Veraset ilamı, miras bırakanın mirasçılarını ve miras paylarını gösterir. TMK m. 598 gereğince noterlikten veya Sulh Hukuk Mahkemesinden alınabilir. Belge, mirasçılık sıfatını gösterse de terekeye ait bütün malların dökümünü içermez.

Beypazarı’nda bazı miras ilişkilerinde geçmiş nüfus kayıtları ve taşınmazın ediniliş belgeleri birlikte incelenmelidir. Örneğin miras bırakanın büyükbabasından kaldığı ileri sürülen bir taşınmazın eski iskân kayıtlarında farklı aile bireyleri adına görünmesi halinde, öncelikle taşınmazın hukuki mülkiyet geçmişi araştırılmalıdır.

İskân veya tahsis belgesi ile güncel tapu kaydı aynı hukuki belge değildir. Geçmişte göçmen iskânı kapsamında edinildiği ileri sürülen taşınmazlarda tahsis kararları, tapu sicili ve sonraki devirler önem taşıyabilir. Bu tür uyuşmazlıklar hakkında Göçmen Tapusu ve İskân Davaları başlıklı yazımız incelenebilir.

Mirasçılık belgesinin verilmesinde Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Mirasçılardan birinin eksik gösterilmesi veya payların hatalı hesaplanması halinde TMK m. 598 uyarınca belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.


Beypazarı Tapu Müdürlüğü Miras İntikal İşlemleri

Mirasçılık belgesi alındıktan sonra miras bırakan adına kayıtlı taşınmazların tapuda mirasçılar adına intikali istenebilir. TMK m. 705 uyarınca miras yoluyla taşınmaz mülkiyeti tescilden önce kazanılabilse de sonraki tasarruf işlemleri bakımından tapu kaydının güncellenmesi gerekir.

İntikal başvurusunda mirasçılık belgesi, kimlik ve taşınmaz bilgileri kullanılır. Elbirliği mülkiyeti şeklindeki intikal için mirasçılardan birinin başvurusu yeterli olabilir. Ancak taşınmazın yalnızca tek bir mirasçı adına geçirilmesi ayrıca geçerli paylaşma veya devir işlemi gerektirir.

Beypazarı’ndaki eski taşınmazlarda tapu kaydında vakıf şerhi bulunması da ayrı bir inceleme gerektirebilir. Böyle bir kayıt, taşınmazın doğrudan vakfa ait olduğunu veya mirasçıların mülkiyet hakkının bulunmadığını tek başına göstermez. Şerhin hukuki niteliği ve dayanağı araştırılmalıdır.

Özellikle eski vakıf kayıtlarıyla bağlantılı mülkiyet ve gelir uyuşmazlıkları Osmanlı Vakıf Davaları başlıklı yazımızda açıklanmaktadır.

Bir diğer husus, tapuda miras bırakan adına kayıtlı olduğu düşünülen arazinin geçmişte imar uygulamasına veya kamulaştırmaya konu edilmiş olmasıdır. Eski parsel numarasının güncel kayıtla eşleştirilmesi ve mülkiyet değişikliklerinin incelenmesi gerekebilir. Tapu sicilinden kaynaklanan talepler için Tapu Davaları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Beypazarı Tapu Müdürlüğü İletişim Bilgileri

Adres: Hacıkara Mahallesi, Anafartalar Sokak No:1, Beypazarı/Ankara

Telefon: 0312 551 48 73

E-posta: beypazari-tsm@tkgm.gov.tr

Güncel başvuru ve iletişim bilgileri TKGM Beypazarı Tapu Müdürlüğünün resmî sayfasında yer almaktadır.


Beypazarı Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası) Davası

Miras bırakanın taşınmazını gerçekte bağışlamak istediği halde tapuda satış olarak devretmesi, mirasçılardan mal kaçırma amacı da bulunuyorsa muris muvazaası oluşturabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesi kapsamında işlemin görünürdeki şekli değil, tarafların gerçek iradesi araştırılır.

Örneğin Beypazarı’nda birkaç dükkânı ve tarım arazisi bulunan kişinin taşınmazlarından birini kendisine uzun yıllar yardımcı olan yakınına devrettiğini düşünelim. Diğer mirasçılar işlemin karşılıksız olduğunu iddia edebilir. Davalı ise taşınmazın bakım ve gözetim karşılığında devredildiğini ileri sürebilir.

Bu durumda bakım hizmetinin gerçekliği, miras bırakanın diğer malvarlığı, devir koşulları ve tanıkların olaylara ilişkin doğrudan bilgileri önem kazanır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 02.04.2026 tarihli, 2025/3606 Esas ve 2026/2633 Karar sayılı ilamında, muris muvazaası iddiasıyla açılan tapu iptali ve tescil davası incelenmiştir. Somut olayda miras bırakanın başka taşınmazlarının bulunması, bakım ve gözetim ilişkisi ile tanıkların açıklamaları birlikte değerlendirilmiştir.

Yargıtay, davacı tanıklarının anlatımlarının somut gözlemlerden çok duyuma dayanması ve mal kaçırma amacının yeterince kanıtlanamaması karşısında davanın reddine ilişkin kararı onamıştır.

Bu karar, muris muvazaası iddiasının yalnızca şüpheye veya aile içindeki söylentilere dayandırılamayacağını göstermektedir. Tanıkların doğrudan bildikleri olaylar, ödeme belgeleri ve taşınmazın devredildiği tarihteki koşullar birlikte ortaya konulmalıdır.

Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davaları kural olarak zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Bununla birlikte taşınmazın üçüncü kişilere devredilmesi ve tapu siciline güven ilkesi, davanın sonucunu değiştirebilir.


Beypazarı’nda Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası

Mirasçılar ortak taşınmazın kullanımında anlaşamıyorsa TMK m. 699 kapsamında ortaklığın aynen bölüşme veya satış yoluyla giderilmesi talep edilebilir.

Örneğin Beypazarı merkezindeki bir iş yerinin dört mirasçıya kaldığını ve mirasçılardan birinin iş yerinde kendi ticari faaliyetini sürdürdüğünü düşünelim. Diğer mirasçılar taşınmazın satılmasını isteyebilir. Ancak ortaklığın giderilmesi ile geçmiş kullanımdan dolayı ecrimisil istenmesi farklı hukuki taleplerdir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 09.03.2026 tarihli, 2025/6216 Esas ve 2026/1299 Karar sayılı ilamında, miras kalan taşınmazı iş yeri olarak tek başına kullanan mirasçıya karşı elatmanın önlenmesi ve ecrimisil talepleri değerlendirilmiştir.

Kararda, mirasçıların uzun yıllar süren kullanıma sessiz kalmalarının etkisi ve intifadan men koşulunun hangi tarihte gerçekleştiği incelenmiştir. Ortaklığın giderilmesi dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmesi, somut olayda kullanım izninin geri alındığını gösteren işlem olarak kabul edilmiştir.

Bu karar, miras kalan taşınmazı bir kişinin kullanmasının her durumda ölüm tarihinden itibaren ecrimisil ödenmesini gerektirmediğini göstermektedir. İntifadan men koşulu, istisnaları ve talep edilen dönem ayrıca değerlendirilir.

6325 sayılı Kanun’un 18/B maddesi gereğince ortaklığın giderilmesi ve taşınır veya taşınmazların paylaştırılması uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk uygulanır. Kapsama giren davalarda arabuluculuk süreci tamamlanmadan doğrudan mahkemeye başvurulamaz.

Beypazarı’nın kırsal mahallelerinde tarımsal nitelikteki arazilerin paylaşılması söz konusuysa 5403 sayılı Kanun’daki özel hükümler de dikkate alınmalıdır.


Beypazarı’nda Mirasın Reddi ve Hükmen Reddi Miras

Miras bırakanın borçları, mirasçılık ilişkisinin ekonomik sonuçlarını doğrudan etkileyebilir. TMK m. 599 kapsamında mirasçılar, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere tereke borçlarından sorumludur.

Beypazarı’nda tarımsal üretim yapan bir kişinin vefatından sonra ürün alım sözleşmelerinden, sulama yatırımlarından veya ticari kredilerden kaynaklanan borçlar ortaya çıkabilir. Bu borçların gerçekten miras bırakana ait olup olmadığı belirlenmelidir.

TMK m. 606 gereğince gerçek reddi mirasın genel süresi üç aydır. Ret beyanı miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine kayıtsız ve şartsız yapılır.

Miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse TMK m. 605/2 kapsamında hükmen ret gündeme gelebilir. Bunun için ölüm tarihindeki malvarlığı ve borçlar birlikte araştırılır.

Öte yandan terekeye dahil bir taşınmaz hakkında devam eden kamulaştırma veya bedel davası da bulunabilir. Mirasçılara geçebilen kamulaştırma bedeli alacakları, terekenin aktif değerleri arasında değerlendirilebilir. Bu alacakların hukuki niteliği hakkında Kamulaştırma Davaları sayfamızda bilgi bulunmaktadır.


Beypazarı’nda Vasiyetname, Saklı Pay ve Tenkis Uyuşmazlıkları

Beypazarı’nda miras bırakanın bir konaklama işletmesini, dükkânını veya tarım arazisini vasiyetnameyle belirli kişiye bırakması mümkündür. Ancak belirli mal vasiyeti ile mirasçı atanması farklı sonuçlar doğurur. TMK m. 516 ve 517 bu ayrım bakımından önemlidir.

Örneğin bir kişi, aileye ait konakta bulunan işletme hakkını yeğenine bırakmak isteyebilir. Bu durumda vasiyetnamenin taşınmaz mülkiyetini mi yoksa miras bırakana ait başka bir malvarlığı hakkını mı konu edindiği belirlenmelidir.

TMK m. 557, vasiyetnamenin iptal sebeplerini düzenler. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya kanuni şekle aykırılık gibi durumlarda iptal davası gündeme gelebilir.

Vasiyetnamenin geçerli olması ise saklı payın ihlal edilmediği anlamına gelmez. TMK m. 560 ve devamı kapsamında saklı paylı mirasçılar tenkis talebinde bulunabilirler. Bu ayrım hakkında Vasiyetname ile Tüm Malvarlığı Bir Kişiye Bırakılabilir mi? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Belirli bir taşınmazın vasiyet edilmesi halinde tapu devri için ayrıca işlem yapılması gerekebilir. Vasiyet alacaklısının hakları ve dava süreci Vasiyetnamenin Yerine Getirilmesi ve Tenfizi başlıklı makalemizde açıklanmaktadır.


Beypazarı’nda Mirastan Feragat ve Mirasçılıktan Çıkarma

TMK m. 528, mirastan feragat sözleşmesinin karşılık sağlanarak veya karşılıksız yapılmasına imkân tanır. Sözleşmenin geçerli olabilmesi için TMK m. 545’te öngörülen resmî şekil koşullarına uyulmalıdır.

Örneğin Beypazarı’nda aile işletmesini çocuklarından birine devretmek isteyen kişi, diğer mirasçıyla belirli bir bedel karşılığında mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Ancak işletmenin devriyle miras hakkından vazgeçilmesi ayrı hukuki işlemlerdir.

Feragat sözleşmesinin altsoya etkisi de önemlidir. TMK m. 528 uyarınca karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Karşılıksız feragatin sonuçları ise sözleşmenin kapsamına ve kanuni kurallara göre belirlenir.

Mirasçılıktan çıkarma, feragatten farklı olarak miras bırakanın kanuni sebeplerle yaptığı ölüme bağlı tasarruftur. TMK m. 510 ve 512, çıkarma sebeplerini ve bu sebeplerin uyuşmazlık halinde ispatını düzenlemektedir.

Bu nedenle miras bırakanın bir çocuğuna işletme devretmesi veya diğer çocuklarıyla görüşmemesi, tek başına geçerli bir mirastan feragat ya da mirasçılıktan çıkarma işlemi oluşturmaz.


Beypazarı’nda Miras Davaları Hangi Mahkemede Açılır?

Beypazarı’ndaki miras uyuşmazlıklarında görevli mahkeme, talebin hukuki niteliğine göre belirlenir. Miras paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi Sulh Hukuk Mahkemesinde; muris muvazaası ve tenkis davaları ise Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.

Dava veya işlemGörevli mahkeme
Veraset ilamı, miras paylaşımı, ortaklığın giderilmesiSulh Hukuk
Terekenin korunması, gerçek reddi mirasSulh Hukuk
Muris muvazaası, tenkis, vasiyetnamenin iptaliAsliye Hukuk
Hükmen reddin tespitiAsliye Hukuk

HMK m. 11, belirli miras davalarında miras bırakanın son yerleşim yerini; HMK m. 12 ise taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yeri esas alan kesin yetki kuralları içermektedir.

Örneğin son yerleşim yeri Beypazarı olan kişinin mirasının paylaşılması Beypazarı Sulh Hukuk Mahkemesinden istenebilir. Başka bir ilde bulunan taşınmaza ilişkin tapu iptali davasında ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Beypazarı Adliyesi Adres ve İletişim

Adres: Gazipaşa Mahallesi, Milli Egemenlik Caddesi No:218, Beypazarı/Ankara

Telefon: 0312 763 64 91


Beypazarı Miras Avukatı Ücretleri ve Dava Masrafları

Miras davalarında avukatlık ücreti; uyuşmazlığın kapsamına, ekonomik değerine ve yürütülecek işlemlere göre belirlenir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ile yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınır. Para ile değerlendirilebilen davalarda nispi vekâlet ücreti uygulanabilir.

Dava sırasında mahkeme harcı, tebligat, keşif ve bilirkişi giderleri ortaya çıkabilir. Tarımsal işletme değerlemesi veya geçmiş tapu kayıtlarının incelenmesi gereken dosyalarda masraflar farklılaşabilir.

Sözleşmesel avukatlık ücreti, karşı vekâlet ücreti ve yargılama giderleri birbirinden ayrıdır. Güncel tarife hükümleri Türkiye Barolar Birliğinin resmî duyurusundan kontrol edilebilir.


Beypazarı Miras Avukatı Desteği

Beypazarı’ndaki miras uyuşmazlıklarında, taşınmazların tapu durumu kadar miras bırakanın sözleşmeleri ve mirasçılar arasındaki kullanım ilişkileri de önem taşıyabilir. Tarımsal üretimin sürdürülmesi, bir aile işletmesinin tek mirasçı tarafından kullanılması veya eski mülkiyet kayıtlarının araştırılması farklı talepler doğurabilir.

Miras paylaşımı, muris muvazaası, ecrimisil, tapu iptali ve tescil, ortaklığın giderilmesi, tenkis ve mirasın reddi aynı usulle çözümlenen uyuşmazlıklar değildir.

Örneğin miras kalan tarlanın bir kardeş tarafından işlenmesi nedeniyle gelir hesabı yapılmasıyla, miras bırakanın sağlığında gerçekleştirdiği satışın iptali farklı hukuki sebeplere dayanır. Bu nedenle dava açılmadan önce tapu kayıtları, sözleşmeler, ödeme belgeleri ve mirasçılık durumu birlikte incelenmelidir.


Beypazarı Miras Avukatına Sık Sorulan Sorular

1. Miras Kalan Havuç Tarlasındaki Ürünlerin Satış Geliri Kime Aittir?

Ürünlerin mülkiyeti, ekim ve hasat tarihleri ile varsa kira veya ortak üretim sözleşmeleri incelenmelidir. Miras bırakanın terekesine ait ürün ve alacak hakları mirasçılara geçebilir. Ancak hasadın yapılması için masraf ödeyen kişinin bu masraflara ilişkin hakları da ayrıca değerlendirilir.

2. Miras Kalan Aile Pansiyonunu Bir Kardeş Tek Başına İşletebilir mi?

Pansiyonun taşınmazı, işletme malvarlığı ve varsa ruhsat veya izinleri ayrı hukuki nitelik taşıyabilir. Bir kardeşin işletmeyi fiilen yönetmesi, bütün malvarlığının ona ait olduğu anlamına gelmez. Diğer mirasçıların mülkiyet, gelir ve hesap isteme hakları somut ilişkiye göre değerlendirilir.

3. Mirasçılardan Biri Ortak Araziye Kendi Parasıyla Sulama Sistemi Kurarsa Daha Fazla Miras Payı Alır mı?

Hayır, yaptığı yatırım miras payını kendiliğinden artırmaz. Sulama sistemi için yapılan harcamaların niteliği, diğer mirasçıların rızası ve yatırımın taşınmaz üzerindeki hukuki durumu araştırılır. Koşullarına göre gider veya alacak talebi gündeme gelebilir.

4. Miras Bırakanın Kiraya Verdiği Tarladan Gelen Ürün Kirasını Kim Talep Edebilir?

Geçerli bir ürün kirası sözleşmesinden doğan ve mirasçılara geçebilen alacak hakları terekeye dahil olabilir. Kira alacağının doğduğu dönem, ödeme şekli ve sözleşmenin tarafları önemlidir. Bir mirasçının bütün kira gelirini tahsil etmesi, diğer mirasçıların haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

5. Miras Kalan Arazinin Başka Bir Taşınmaz Üzerinden Geçit Hakkı Varsa Bu Hak Devam Eder mi?

Taşınmaz lehine kurulmuş geçit irtifakı, hukuki niteliğine göre taşınmazın mülkiyetini kazanan mirasçılar bakımından devam edebilir. Ancak geçit hakkının kapsamı, hangi taşınmaz lehine kurulduğu ve tapu kayıtları incelenmelidir. Geçidin fiilen kullanılıyor olması her durumda tescilli irtifak bulunduğunu göstermez.

6. Miras Kalan Eski Beypazarı Evinde Diğer Mirasçılar İzin Vermeden Tadilat Yapılabilir mi?

Taşınmaz üzerindeki mülkiyet biçimi ve yapılacak işlemin niteliği belirlenmelidir. Önemli yönetim işleri ile zorunlu koruma ve bakım işlemleri farklı kurallara tabidir. Ayrıca yapı korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilliyse 2863 sayılı Kanun ve ilgili koruma kararları kapsamında özel izinler gerekebilir.


Beypazarı Miras Avukatı İletişim

Beypazarı’nda miras paylaşımı, tarım arazilerinin miras yoluyla devri, muris muvazaası, ecrimisil, tapu iptali ve tescil, ortaklığın giderilmesi, vasiyetname ve reddi miras konularında hukuki danışmanlık ve dava takibi için Avukat Muzaffer Demirsoy Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Mirasçılık belgeleriniz, tapu kayıtlarınız ve varsa sözleşmeleriniz üzerinden hukuki değerlendirme yapılması için iletişim sayfamızdan başvurabilirsiniz.

Avukat: Av. Muzaffer Demirsoy

Telefon: 0543 558 19 42

E-posta: av.muzafferdemirsoy@gmail.com

Web sitesi: https://muzafferdemirsoy.com

Yazar: Av. Muzaffer Demirsoy

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Miras uyuşmazlıklarında uygulanacak hükümler, somut olayın özelliklerine ve yürürlükteki mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir