Vasiyetname ile Tüm Malvarlığı Bir Kişiye Bırakılabilir mi?

Ana çalışma alanlarımızdan biri olan vasiyetname ve vasiyetnamenin iptali davalarında, Türkiye genelinde hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktayız.

Vasiyetname ile Tüm Malvarlığı Bir Kişiye Bırakılabilir mi?

Vasiyetname ile tüm malvarlığı bir kişiye bırakılabilir. Ancak mirasbırakanın saklı paylı mirasçıları varsa bu kişilerin saklı payları korunur. Vasiyetnamenin tüm malvarlığını tek kişiye bırakması kendiliğinden geçersiz değildir; saklı payı ihlal edilen mirasçı, kanundaki şartlarla tenkis talebinde bulunur.

Türk Medeni Kanunu‘nun 516. maddesi, mirasbırakana mirasının tamamı veya belli bir oranı için bir ya da birden fazla kişiyi mirasçı atama hakkı tanır. Bu nedenle “ölümümden sonra bütün malvarlığım A’ya kalsın” şeklindeki bir tasarruf hukuken mümkündür.

Tüm Miras Tek Bir Kişiye Bırakılabilir mi?

Evet. Mirasbırakan malvarlığının tamamı için tek bir kişiyi atanmış mirasçı olarak belirleyebilir. Atanan kişinin çocuk, akraba veya yasal mirasçı olması şart değildir; arkadaş, eş, yeğen, vakıf veya başka bir kişi de atanmış mirasçı olarak gösterilebilir.

Ancak bu tasarrufun sonuçları, mirasbırakanın ölüm tarihinde saklı paylı mirasçı bulunup bulunmadığına göre değişir. Saklı paylı mirasçı yoksa mirasbırakan malvarlığının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf eder. Saklı paylı mirasçı varsa serbest tasarruf alanı saklı paylarla sınırlıdır.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname veya bazı diğer kazandırmalarla ortadan kaldıramadığı, kanunun belirli mirasçılar lehine koruduğu miras payıdır.

Güncel Türk Medeni Kanunu’na göre saklı pay koruması bulunan mirasçı grupları şu şekildedir:

• Altsoy
• Ana ve baba
• Sağ kalan eş

Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırılmıştır. Dolayısıyla kardeş yasal mirasçı hâline gelse bile sırf kardeş olması nedeniyle saklı pay korumasından yararlanmaz.

Burada miras zümrelerinin sırası ayrıca önem taşır. Örneğin mirasbırakanın çocuğu varsa anne ve babası kural olarak yasal mirasçı hâline gelmediği için somut saklı pay hesabı da buna göre yapılır.

Saklı Pay Oranları Ne Kadardır?

Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesi saklı pay oranlarını yasal miras payları üzerinden belirler.

Saklı pay hesabında kullanılan temel oranlar şöyledir:

• Altsoy için yasal miras payının yarısı
• Ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri
• Sağ kalan eş için birlikte mirasçı olduğu zümreye göre kanunda belirtilen oran

Sağ kalan eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı oranında saklı pay sahibidir; diğer hâllerde saklı payı yasal miras payının dörtte üçüdür.

Bu oranlar doğrudan terekenin tamamına uygulanmaz. Önce kişinin yasal miras payı, ardından bu payın saklı pay oranı hesaplanır.

Bir Baba Tüm Malvarlığını Tek Çocuğuna Bırakabilir mi?

Bir anne veya baba, vasiyetnameyle tüm malvarlığını çocuklarından yalnızca birine bırakabilir; ancak diğer çocukların saklı payları bu tasarruf karşısında korunur.

Örneğin mirasbırakanın eşi bulunmuyor ve iki çocuğu varsa her çocuğun yasal miras payı terekenin yarısıdır. Altsoy için saklı pay, yasal miras payının yarısı olduğundan her çocuğun saklı payı terekenin dörtte biri olur.

Mirasbırakan bütün malvarlığını yalnızca bir çocuğuna bırakmışsa diğer çocuk vasiyetnamenin tamamını otomatik olarak ortadan kaldıramaz. Saklı payına yapılan müdahalenin tenkisini talep eder.

Bu nedenle “bütün malımı oğlum A’ya bırakıyorum” şeklindeki vasiyetname baştan geçersiz değildir. Ölümden sonra saklı pay sahibi diğer mirasçıların hangi hukuki yolu kullanacağı ayrıca değerlendirilir.

Tüm Malvarlığı Bir Yabancıya Bırakılabilir mi?

Evet. Mirasbırakan saklı pay sınırlarına uymak koşuluyla malvarlığını akraba olmayan bir kişiye de bırakabilir.

Örneğin çocuğu, anne-babası ve eşi bulunmayan bir kişi malvarlığının tamamı için arkadaşını, yeğenini, bir derneği veya vakfı atanmış mirasçı olarak belirleyebilir. Bu durumda saklı paylı mirasçı bulunmadığından tasarruf edilebilir kısım terekenin tamamıdır.

Buna karşılık iki çocuğu bulunan bir kişi malvarlığının tamamını arkadaşına bırakırsa vasiyetname yine kendiliğinden yok sayılmaz. Çocukların saklı payları ihlal edildiği ölçüde tenkis davası gündeme gelir.

Vasiyetname Saklı Payı Aşarsa Vasiyetname İptal mi Edilir?

Bu nokta uygulamada sık karıştırılmaktadır. Saklı payın ihlal edilmesi, vasiyetnamenin tamamının otomatik olarak geçersiz olduğu anlamına gelmez.

Türk Medeni Kanunu’nun 560. maddesine göre saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan kazandırmaların tenkisini isteyebilir. Yargıtay da tenkisin amacının tasarrufu tümden yok etmek değil, saklı pay sınırına çekmek olduğunu açıkça kabul etmektedir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 14.03.2024 tarihli, 2023/882 E. ve 2024/1548 K. sayılı kararında, mirasçı atama yoluyla yapılan tasarrufta saklı pay ihlali bulunduğunda atanmış mirasçıya karşı saklı pay oranında tenkise karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bu nedenle iptal davası ile tenkis davası birbirinden farklı hukuki kurumlardır.

Mirasçı Atama ile Belirli Bir Mal Bırakma Aynı Şey mi?

Hayır. Bu ayrım hem mirasın geçişi hem de tenkis hesabı bakımından önemlidir.

Bir kişi vasiyetnamesinde “bütün malvarlığımı A’ya bırakıyorum” derse kural olarak A’yı atanmış mirasçı hâline getirir. Buna karşılık “Ankara Çankaya’daki şu dairemi A’ya bırakıyorum” derse belirli bir mal bırakma vasiyeti söz konusudur.

Yargıtay da bu iki kurumu açıkça ayırmaktadır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024 tarihli kararlarında, mirasın tamamının veya belirli bir oranının bırakılmasının mirasçı atama; tek tek belirlenmiş malın bırakılmasının ise belirli mal vasiyeti olduğu vurgulanmıştır.

Bu ayrımın temel sonucu şu şekildedir:

• “Tüm malvarlığımı A’ya bırakıyorum” ifadesi mirasçı atama niteliğindedir.
• “Şu ada ve parseldeki taşınmazımı A’ya bırakıyorum” ifadesi belirli mal vasiyetidir.
• Atanmış mirasçı, mirasbırakanın külli halefi olur.
• Belirli mal vasiyeti lehtarı ise kural olarak vasiyet borçlusuna karşı kişisel istem hakkı kazanır.

Çocuk Tamamen Mirassız Bırakılabilir mi?

Mirasbırakanın “bütün malımı diğer çocuğuma bırakıyorum” demesi, diğer çocuğun saklı pay hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bir çocuğun saklı payından da yoksun bırakılması için Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen mirasçılıktan çıkarma şartlarının oluşması gerekir. Mirasçılıktan çıkarma, yalnız vasiyetnamede “çocuğuma hiçbir şey bırakmıyorum” yazılmasıyla gerçekleşmez.

Basit Bir Saklı Pay Örneği

Mirasbırakanın 4.000.000 TL değerinde net terekesi ve iki çocuğu olduğunu, eşinin bulunmadığını düşünelim. Her çocuğun yasal miras payı 2.000.000 TL’dir. Altsoyun saklı payı yasal payının yarısı olduğundan her çocuğun saklı payı 1.000.000 TL’dir.

Mirasbırakan vasiyetnameyle bütün malvarlığını üçüncü bir kişiye bırakmışsa, iki çocuğun toplam 2.000.000 TL’lik saklı payı korunur. Geri kalan 2.000.000 TL tasarruf edilebilir kısım içinde kalır.

Bu örnek yalnız temel mantığı göstermektedir. Gerçek dosyada terekenin borçları, tenkise tabi önceki bağışlamalar, mirasçıların sayısı ve eşin bulunup bulunmadığı hesabı değiştirir.

Saklı Paylı Mirasçı Hiçbir Şey Yapmazsa Ne Olur?

Saklı payı aşan vasiyetname kendiliğinden mahkeme tarafından düzeltilmez. Saklı payı zedelenen mirasçının tenkis hakkını süresi içinde ileri sürmesi gerekir.

Bu nedenle vasiyetnameyle tüm malvarlığının tek kişiye bırakıldığı bir dosyada yalnızca vasiyetnamenin metnine bakmak yeterli değildir. Mirasçıların kimler olduğu, saklı payların bulunup bulunmadığı, terekenin değeri ve daha önce yapılan karşılıksız kazandırmalar birlikte incelenmelidir.

Sonuç: Vasiyetname ile Tüm Malvarlığı Bir Kişiye Bırakılabilir mi?

Evet. Vasiyetname ile malvarlığının tamamı tek bir kişiye bırakılabilir ve bu kişi atanmış mirasçı hâline getirilebilir. Ancak mirasbırakanın saklı paylı mirasçıları varsa vasiyetname bu kişilerin saklı paylarını ortadan kaldırmaz.

Saklı payın ihlali, vasiyetnameyi kendiliğinden hükümsüz hâle getirmez. Saklı pay sahibi mirasçı kanundaki şartlarla tenkis talebinde bulunur ve tasarruf, saklı payı ihlal ettiği ölçüde yasal sınıra indirilir.

İletişim

Vasiyetname hazırlanması, tüm malvarlığının tek kişiye bırakılması, saklı pay, tenkis ve vasiyetnamenin iptali konusunda hukuki değerlendirme ve danışmanlık için iletişime geçebilirsiniz.

Av. Muzaffer Demirsoy
Telefon: 0543 558 19 42
E-posta: av.muzafferdemirsoy@gmail.com

Yazar: Av. Muzaffer Demirsoy