Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Dolandırıcılık suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 157 ila 159. maddeleri arasında düzenlenen, temelinde hileli davranış, aldatma, zarar ve haksız menfaat unsurları bulunan bir malvarlığı suçudur.

Bu suçta fail, mağduru hileli davranışlarla yanıltarak onun iradesini sakatlar. Mağdur, gerçeği bilseydi yapmayacağı bir işlemi failin hilesi nedeniyle yapar ve bunun sonucunda mağdurun veya bir başkasının malvarlığında zarar meydana gelir. Fail ise kendisine veya bir başkasına haksız menfaat sağlar.

Dolandırıcılık suçu, uygulamada ticari ilişkilerde, internet alışverişlerinde, banka işlemlerinde, sahte ilanlarda, telefon dolandırıcılıklarında, sosyal medya üzerinden yapılan para taleplerinde, dini duyguların istismar edildiği olaylarda ve sahte kamu görevlisi kimliğiyle gerçekleştirilen eylemlerde sıkça gündeme gelmektedir.

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için failin basit bir yalanın ötesine geçen, mağduru aldatmaya elverişli ve onun denetim imkânını ortadan kaldırabilecek nitelikte hileli davranışlar sergilemesi gerekir. Bu nedenle dolandırıcılık suçunda olayın başından itibaren bir ceza avukatı tarafından hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.

Dolandırıcılık Suçunun Tanımı

TCK m.157’ye göre dolandırıcılık suçu, failin hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlamasıdır.

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:

• Fail tarafından hileli davranış yapılmalıdır.

• Hileli davranış mağduru aldatmaya elverişli olmalıdır.

• Mağdur veya bir başkası zarara uğramalıdır.

• Fail veya bir başkası haksız menfaat elde etmelidir.

• Zarar ile hileli davranış arasında nedensellik bağı bulunmalıdır.

Dolandırıcılık suçu bu yönüyle hem mağdurun malvarlığını hem de irade özgürlüğünü koruyan bir suç tipidir. Mağdur, failin hilesi nedeniyle hataya düşmekte ve normal şartlarda yapmayacağı bir işlem yapmaktadır.

Dolandırıcılık Suçunda Hileli Davranış

Suçun en önemli unsuru hileli davranıştır. Hile, basit bir yalandan ibaret değildir. Failin söz, davranış, belge, mizansen, sahte kimlik, sahte ilan veya benzeri araçlarla mağduru kandırmaya yönelik planlı ve aldatıcı hareketlerde bulunması gerekir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E. 2020/424, K. 2023/187 sayılı kararında da bu husus vurgulanmıştır. Bu kararda, her yalanın dolandırıcılık suçunu oluşturmayacağı; hilenin aldatıcı nitelikte olması ve mağdurun iradesini sakatlayabilecek yoğunlukta bulunması gerektiği kabul edilmiştir. Başka bir ifadeyle hileli davranış, mağdurun denetleme imkânını ortadan kaldırabilecek veya önemli ölçüde zorlaştırabilecek nitelikte olmalıdır.

Dolandırıcılık suçunda şu ayrım önemlidir:

Basit yalan: Tek başına dolandırıcılık suçu oluşturmayabilir.

Hileli davranış: Mağduru yanıltmaya elverişli, planlı, yoğun ve aldatıcı davranışlar dolandırıcılık suçunu oluşturabilir.

Örneğin bir kişinin borcunu ödememesi tek başına dolandırıcılık suçu sayılmaz. Ancak kişi en başından itibaren ödeme niyeti olmadan sahte belgeler, sahte kimlik, sahte şirket bilgileri veya gerçeğe aykırı güven verici davranışlarla mağduru kandırmışsa dolandırıcılık suçu gündeme gelebilir.

Bu nedenle dolandırıcılık dosyalarında bir ceza avukatı, olayın basit bir hukuki uyuşmazlık mı yoksa ceza hukuku anlamında hileli davranış içeren bir dolandırıcılık eylemi mi olduğunu ayırmalıdır.

Dolandırıcılık Suçunun Unsurları

Dolandırıcılık suçunun oluşması için sadece mağdurun zarara uğraması yeterli değildir. Zararın failin hileli davranışı sonucunda meydana gelmiş olması gerekir.

Hileli Davranış

Fail, mağduru yanıltmak amacıyla aldatıcı hareketlerde bulunmalıdır. Bu hile bazen sahte belge düzenleme, bazen sahte kimlik kullanma, bazen internet ilanı oluşturma, bazen de mağdurun güvenini kazanacak planlı davranışlar sergileme şeklinde olabilir.

Aldatma

Hileli davranışın mağduru aldatmaya elverişli olması gerekir. Mağdurun durumuna, olayın şartlarına, failin davranışlarına ve kullanılan yönteme göre hilenin aldatma gücü değerlendirilir.

Zarar

Mağdurun veya bir başkasının malvarlığında eksilme meydana gelmelidir. Bu zarar para, taşınır mal, taşınmaz, banka hesabı, alacak hakkı veya ekonomik değer taşıyan başka bir menfaat olabilir.

Haksız Yarar

Fail veya bir başkası haksız menfaat elde etmelidir. Dolandırıcılık suçunda zarar ve yarar genellikle aynı olayın iki sonucudur. Mağdur kayba uğrarken fail veya üçüncü kişi menfaat elde eder.

Basit Dolandırıcılık Suçu

Basit dolandırıcılık suçu, failin hileli davranışlarla mağduru aldatması ve bu yolla haksız menfaat sağlaması halinde oluşur.

Basit dolandırıcılık suçunun cezası 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Bu suç şikâyete bağlı değildir. Savcılık tarafından resen soruşturulabilir. Ancak basit dolandırıcılık suçu uzlaştırma kapsamındadır.

Basit dolandırıcılıkta en önemli mesele, failin davranışının gerçekten hile niteliğinde olup olmadığıdır. Çünkü her ödeme yapılmaması, her sözleşmeye aykırılık veya her ticari güven ihlali dolandırıcılık anlamına gelmez.

Basit dolandırıcılık suçunda bir ceza avukatı, olayın ceza hukuku kapsamında mı yoksa özel hukuk uyuşmazlığı kapsamında mı değerlendirilmesi gerektiğini belirlemelidir.

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu

Nitelikli dolandırıcılık suçu, TCK m.158’de düzenlenmiştir. Suçun bazı özel yöntemlerle veya belirli araçlar kullanılarak işlenmesi halinde suçun nitelikli hali oluşur.

Nitelikli dolandırıcılık suçuna örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Dini inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle dolandırıcılık

• Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık

• Banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması

• Kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması

• Kamu görevlisi, banka görevlisi, sigorta görevlisi veya kredi kurumu çalışanı olarak tanıtma

• Kişinin içinde bulunduğu zor durumdan yararlanma

• Tacir veya şirket yöneticisi tarafından ticari faaliyet sırasında dolandırıcılık

• Serbest meslek sahibi kişiler tarafından meslekten doğan güvenin kötüye kullanılması suretiyle dolandırıcılık

Suçun nitelikli halinde ceza, kural olarak 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Bazı nitelikli hallerde hapis cezasının alt sınırı 4 yıldan az olamaz ve adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az belirlenemez.

Dini İnançların İstismarı Suretiyle Dolandırıcılık

Dolandırıcılık suçunun dini inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle işlenmesi, TCK m.158/1-a kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturur.

Bu tür olaylarda fail, mağdurun dini hassasiyetlerini, manevi korkularını veya inançlarını kullanarak haksız menfaat elde eder. Örneğin “muska bozma”, “büyü çıkarma”, “dua ile kötülüğü giderme” gibi vaatlerle mağdurdan para veya altın alınması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E. 2018/506, K. 2021/111 sayılı kararında; muska bozma veya büyü çıkarma bahanesiyle mağdurdan altın ve para alınması, dini inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilmiştir. Kararda, mağdurun dini duygularının sömürülmesiyle iradesinin etki altına alındığı ve hileli davranışlarla haksız menfaat sağlandığı kabul edilmiştir.

Bilişim Sistemleriyle Dolandırıcılık

Günümüzde dolandırıcılık suçunun en yaygın görünümlerinden biri bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen dolandırıcılıktır. İnternet siteleri, sosyal medya hesapları, sahte alışveriş ilanları, banka linkleri, kimlik avı mesajları ve sahte ödeme ekranları bu kapsamda karşımıza çıkabilir.

Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık, TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık olarak düzenlenmiştir.

Örneğin:

• Sahte internet alışveriş sitesi kurmak

• Sosyal medyada sahte ürün ilanı vererek para almak

• Banka linki gibi görünen sahte bağlantıyla hesap bilgilerini ele geçirmek

• Kripto varlık vaadiyle para toplamak

• Sahte kiralık ev ilanıyla kapora almak

• Başkasına ait sosyal medya hesabını kullanarak para istemek

Bu tür dosyalarda IP kayıtları, banka hesap hareketleri, mesaj içerikleri, para transfer kayıtları, HTS kayıtları, sosyal medya hesap bilgileri ve dijital deliller büyük önem taşır. Bu nedenle bilişim yoluyla dolandırıcılık iddiasında ceza avukatı tarafından delillerin titizlikle incelenmesi gerekir.

Kendisini Kamu Görevlisi Olarak Tanıtarak Dolandırıcılık

TCK m.158/1-l kapsamında, failin kendisini kamu görevlisi, banka görevlisi, sigorta görevlisi veya kredi kurumu çalışanı olarak tanıtması suretiyle dolandırıcılık yapması nitelikli hal olarak düzenlenmiştir.

Uygulamada sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• Kendisini polis olarak tanıtıp para istemek

• Kendisini savcı olarak tanıtıp operasyon bahanesiyle para veya altın istemek

• Kendisini banka görevlisi olarak tanıtıp hesap bilgilerini almak

• Kendisini kamu kurumu çalışanı olarak gösterip ödeme talep etmek

Bu tür eylemlerde fail, mağdurun kamu kurumlarına veya resmi görevlilere duyduğu güveni kötüye kullanır. Bu nedenle kanun koyucu daha ağır ceza öngörmüştür.

Dolandırıcılık ve Hırsızlık Suçu Arasındaki Fark

Dolandırıcılık suçu ile hırsızlık suçu uygulamada zaman zaman karıştırılmaktadır. Bu iki suç arasındaki temel fark, malın failin eline nasıl geçtiğiyle ilgilidir.

Hırsızlıkta, mal mağdurun rızası olmadan alınır.

Dolandırıcılıkta ise mağdur malı veya parayı görünüşte kendi rızasıyla verir; ancak bu rıza failin hilesiyle sakatlanmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E. 2019/97, K. 2022/437 sayılı kararına konu olayda, para üstü verme sırasında kasiyerin dalgınlığından yararlanarak onu yanıltan failin eylemi değerlendirilmiştir. Bu tür olaylarda mağdurun malı teslimindeki rızanın hileyle sakatlanıp sakatlanmadığına bakılır. Eğer mağdur, failin hilesi nedeniyle malı veya parayı teslim etmişse eylem hırsızlık değil, dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir.

Bu ayrım, suç vasfını ve uygulanacak cezayı doğrudan etkiler. Bu nedenle dolandırıcılık, hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve özel hukuk uyuşmazlığı ayrımı ceza avukatı tarafından dikkatle yapılmalıdır.

Dolandırıcılık ve Güveni Kötüye Kullanma Arasındaki Fark

Dolandırıcılık suçu ile güveni kötüye kullanma suçu da sık karıştırılır.

Dolandırıcılıkta mağdur, malı veya parayı failin hileli davranışları nedeniyle teslim eder. Yani teslim anında mağdurun iradesi hileyle sakatlanmıştır.

Güveni kötüye kullanma suçunda ise mal başlangıçta hukuka uygun şekilde teslim edilir. Fail, kendisine güvenilerek verilen malı daha sonra amacı dışında kullanır veya iade etmez.

Örneğin bir kişiye kullanması için verilen aracın iade edilmemesi güveni kötüye kullanma suçunu gündeme getirebilir. Ancak kişi en başından itibaren sahte bilgilerle aracı almak amacıyla hareket etmişse dolandırıcılık suçu değerlendirilebilir.

Failin başlangıçtaki kastı, taraflar arasındaki ilişki, teslimin hangi nedenle yapıldığı ve hileli davranışın bulunup bulunmadığı önemlidir.

Dolandırıcılık ve Özel Hukuk Uyuşmazlığı Ayrımı

Her borcun ödenmemesi, her sözleşmeye aykırılık veya her ticari anlaşmazlık dolandırıcılık suçu oluşturmaz.

Bir ticari ilişkinin dolandırıcılık suçuna dönüşebilmesi için failin en başından itibaren hileli davranışlarla mağduru kandırma kastıyla hareket etmesi gerekir. Eğer taraflar arasında gerçek bir ticari ilişki kurulmuş, sonradan ödeme güçlüğü yaşanmış veya sözleşme ihlal edilmişse, uyuşmazlık özel hukuk alanında kalabilir.

Bu ayrım özellikle çek, senet, satış sözleşmesi, araç alım satımı, taşınmaz satışı, ortaklık ilişkisi, borç para verme ve ticari mal teslimi gibi olaylarda önemlidir.

Dolandırıcılık iddiasında bulunulacaksa, hileli davranışın ne olduğu açıkça ortaya konulmalıdır. Savunma tarafı açısından ise olayın basit bir borç ilişkisi veya ticari uyuşmazlık olduğu ileri sürülebilir.

Hukuki İlişkiye Dayanan Alacağın Tahsili Amacıyla Dolandırıcılık

TCK m.159’da, dolandırıcılık suçunun hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi daha az cezayı gerektiren hal olarak düzenlenmiştir.

Bu durumda kişi, mevcut bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil etmek amacıyla hileli davranışta bulunur. Bu suç şikâyete bağlıdır ve cezası daha hafiftir.

TCK m.159 kapsamında ceza, 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.

Ancak bu hükmün uygulanabilmesi için gerçek bir alacak ilişkisinin bulunması gerekir. Failin gerçekte olmayan bir alacağı varmış gibi davranması halinde bu madde uygulanmayabilir.

Dolandırıcılık Suçunda Şikâyet

Basit dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçları kural olarak şikâyete bağlı değildir. Savcılık tarafından resen soruşturulabilir.

Ancak TCK m.159’da düzenlenen hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla dolandırıcılık suçu şikâyete bağlıdır. Bu durumda mağdurun 6 aylık şikâyet süresine dikkat etmesi gerekir.

Şikâyete bağlı olmayan dolandırıcılık suçlarında dahi mağdurun delilleri zamanında toplaması, banka kayıtlarını, mesajları, sözleşmeleri, dekontları ve iletişim belgelerini muhafaza etmesi önemlidir.

Dolandırıcılık Suçunda Uzlaşma

Basit dolandırıcılık suçu, uzlaştırma kapsamındadır. Bu nedenle soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilebilir.

TCK m.158 kapsamında değerlendirilen nitelikli dolandırıcılık olaylarında uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Bu ayrım önemlidir. Çünkü suçun basit dolandırıcılık mı yoksa nitelikli dolandırıcılık mı olduğu, yalnızca cezayı değil, uzlaşma sürecini de etkiler.

Dolandırıcılık Suçunda Deliller

Dolandırıcılık suçunda deliller çoğu zaman suçun vasfını belirler. Hileli davranışın ispatı, mağdurun nasıl aldatıldığının ortaya konulması ve failin haksız menfaat elde edip etmediğinin belirlenmesi gerekir.

Dolandırıcılık suçunda kullanılabilecek deliller şunlardır:

• Banka dekontları,

• EFT ve havale kayıtları,

• WhatsApp yazışmaları,

• SMS kayıtları,

• E-posta yazışmaları,

• Sosyal medya mesajları,

• Sahte ilan ekran görüntüleri,

• Sözleşmeler,

• Faturalar,

• Tanık beyanları,

• Kamera kayıtları,

• IP kayıtları,

• HTS kayıtları,

• Bilirkişi raporları,

• Ticaret sicil kayıtları,

• Şirket belgeleri,

• Noter ihtarnameleri.

Ancak delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi gerekir. Özellikle dijital delillerde ekran görüntülerinin güvenilirliği, mesajların bütünlüğü, hesapların kime ait olduğu ve para hareketlerinin bağlantısı önemlidir.

Ceza avukatı, delillerin hem şikâyet hem de savunma bakımından nasıl kullanılacağını değerlendirmelidir.

Dolandırıcılık Suçunda Ceza Avukatı Neden Önemlidir?

Ceza avukatı, dolandırıcılık suçunda şu konularda hukuki destek sağlayabilir:

• Şikâyet dilekçesinin hazırlanması

• Savunma stratejisinin oluşturulması

• Hileli davranış unsurunun değerlendirilmesi

• Basit yalan ile dolandırıcılık ayrımının yapılması

• Basit dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık ayrımının yapılması

• Hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık ayrımının incelenmesi

• Dijital delillerin değerlendirilmesi

• Banka kayıtları ve para hareketlerinin analiz edilmesi

• Uzlaştırma sürecinin takip edilmesi

• Görevli mahkemenin belirlenmesi

• Asliye ceza mahkemesi ve ağır ceza mahkemesi görevi bakımından değerlendirme yapılması

• Ceza davasında mağdur veya sanık vekilliği yapılması

Dolandırıcılık suçunda yanlış hukuki nitelendirme, hem mağdur hem de şüpheli veya sanık açısından ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle olayın en başında hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.

Sonuç

Dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla mağdurun aldatılması ve bu yolla haksız menfaat sağlanmasıyla oluşan bir malvarlığı suçudur. Ancak her yalan, her borç ilişkisi veya her ticari uyuşmazlık dolandırıcılık suçu oluşturmaz.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E. 2020/424, K. 2023/187 sayılı kararında da belirtildiği üzere, dolandırıcılık suçunda hilenin aldatıcı nitelikte olması ve mağdurun iradesini sakatlayabilecek yoğunluğa ulaşması gerekir.

Dini inançların istismarı suretiyle dolandırıcılık bakımından ise Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E. 2018/506, K. 2021/111 sayılı kararı önemlidir. Bu kararda, muska bozma veya büyü çıkarma bahanesiyle mağdurdan para ve altın alınması nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilmiştir.

Dolandırıcılık suçlamasıyla karşı karşıya kalan kişilerin, olayın hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi için bir ceza avukatı aracılığıyla hukuki destek alması önemlidir.

İletişim

Dolandırıcılık suçu; hileli davranışlarla kişilerin aldatılması, zarara uğratılması ve failin kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlaması halinde gündeme gelen ciddi bir ceza hukuku konusudur. Özellikle internet dolandırıcılığı, banka/ödeme araçlarıyla dolandırıcılık, sahte ilan, güven ilişkisini kötüye kullanma ve nitelikli dolandırıcılık iddialarında delillerin doğru şekilde değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Dolandırıcılık suçu kapsamında şikayetçi, mağdur, şüpheli veya sanık sıfatıyla hukuki destek almak için Av. Muzaffer Demirsoy Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.