Vasiyetname Kaybolursa Ne Olur?

Ana çalışma alanlarımızdan biri olan vasiyetname ve vasiyetnamenin iptali davalarında, Türkiye genelinde hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktayız.

Vasiyetname Kaybolursa Ne Olur?

Vasiyetnamenin kaybolması, her durumda vasiyetnamenin geçersiz hâle gelmesi anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu’na göre kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetnamenin içeriği aynen ve tamamen belirlenebiliyorsa vasiyet hükümleri etkisini sürdürebilir. İçeriğin tam olarak belirlenmesi mümkün değilse vasiyetname hükümsüz kalır.

Bu nedenle kaybolan vasiyetnamelerde ilk soru yalnızca “belge nerede?” değildir. Vasiyetnamenin türü, aslının neden bulunamadığı, vasiyetçinin belgeyi kendisinin ortadan kaldırıp kaldırmadığı ve içeriğin başka delillerle kesin biçimde ortaya konulup konulamadığı birlikte değerlendirilir.

Kaybolan Vasiyetname Otomatik Olarak Geçersiz Olur mu?

Vasiyetnamenin fiziksel olarak bulunamaması ile hukuken geçersiz olması aynı şey değildir. Türk Medeni Kanunu’nun 543. maddesi, vasiyetnamenin kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olmasını özel olarak düzenler.

Kanuna göre vasiyetname mirasbırakanın iradesi dışında ortadan kalkmışsa ve içeriği aynen ve tamamen belirlenebiliyorsa sırf asıl belgenin kaybolmuş olması vasiyet hükümlerini mutlaka ortadan kaldırmaz. Buna karşılık vasiyetnamenin gerçek içeriği kesin biçimde tespit edilemiyorsa belgeye dayanılarak miras hakkı ileri sürmek mümkün hâle gelmez.

Burada özellikle el yazılı vasiyetnamelerde ciddi bir ispat sorunu ortaya çıkar. Çünkü vasiyetnamenin yalnız içeriğinin değil, aynı zamanda kanundaki şekil şartlarına uygun olarak düzenlendiğinin de ortaya konulması gerekir.

Vasiyetnameyi Mirasbırakan Kendisi Yok Etmişse Sonuç Değişir

Kaybolan veya yok olan vasiyetnamede en önemli ayrımlardan biri, belgenin mirasbırakan tarafından bilerek mi yok edildiği, yoksa onun iradesi dışında mı ortadan kalktığıdır.

Türk Medeni Kanunu m. 543 uyarınca mirasbırakan vasiyetnameyi yok etmek suretiyle vasiyetinden dönebilir. Bu nedenle mirasbırakanın vasiyetnamesini geri alma amacıyla yırttığı, yaktığı veya ortadan kaldırdığı ispatlanırsa artık kazaen kaybolmuş bir vasiyetnameden söz edilmez. Bu durumda vasiyetçinin vasiyetinden dönme iradesi gündeme gelir.

Örneğin, mirasbırakan el yazılı vasiyetnamesini yakınlarının huzurunda “bu vasiyetimi istemiyorum” diyerek yırtmışsa bu olay ile ölümünden sonra ev taşınırken belgenin yanlışlıkla kaybolması aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Birinci durumda vasiyetçinin geri alma iradesi vardır. İkinci durumda ise vasiyetçi vasiyetnamesinden dönmemiş, belge iradesi dışında kaybolmuştur.

Kaybolan Vasiyetnamenin Fotokopisi Varsa Ne Olur?

Fotokopi bulunması son derece önemlidir ancak fotokopinin bulunması tek başına her durumda miras hakkının kesin olarak kazanıldığı anlamına gelmez.

Özellikle el yazılı vasiyetnamede mahkemenin şu iki meseleyi çözmesi gerekir: Gerçekten geçerli bir vasiyetname düzenlenmiş miydi ve kaybolan aslın içeriği aynen ve tamamen belirlenebiliyor mu?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.01.2004 tarihli, 2004/2-4 E. ve 2004/14 K. sayılı kararının hukuk literatüründe aktarılan sonucunda, kaybolan el yazılı vasiyetnamenin dosyadaki fotokopisinden kanundaki el yazılı vasiyetnamenin unsurlarını taşıdığı anlaşılabiliyorsa sırf aslının bulunamaması nedeniyle vasiyetnamenin geçersiz sayılamayacağı kabul edilmiştir.

Bu nedenle fotokopi önemli bir delildir. Ancak somut dosyada fotokopinin kaynağı, belge üzerindeki el yazısı ve imza, tarihin bulunup bulunmadığı ve aslın hangi nedenle ortadan kaybolduğu ayrıca değerlendirilir.

El Yazılı Vasiyetname Kaybolursa Ne Yapılır?

El yazılı vasiyetnamenin kaybolması, resmî vasiyetnamenin kaybolmasından daha ciddi bir ispat problemi doğurur. Bunun nedeni, el yazılı vasiyetnamenin geçerliliğinin doğrudan belgenin kendisindeki şekil şartlarına bağlı olmasıdır.

Türk Medeni Kanunu m. 538’e göre el yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, yapıldığı yıl, ay ve günün gösterilmesi ve imzalanması gerekir.

Kaybolan el yazılı vasiyetname bakımından araştırılması gereken temel hususlar şunlardır:

• Vasiyetnamenin bir fotokopisinin veya taranmış örneğinin bulunup bulunmadığı
• Vasiyetnameyi daha önce gören kişilerin bulunup bulunmadığı
• Belgenin hangi tarihte ve hangi koşullarda ortadan kaybolduğu
• Mirasbırakanın vasiyetnameden dönme iradesinin bulunup bulunmadığı
• Fotokopiden şekil şartlarının tespit edilip edilemediği
• Vasiyetnamenin içeriğinin aynen ve tamamen belirlenip belirlenemediği
• Belgeyi üçüncü bir kişinin kasten veya kusuruyla ortadan kaldırıp kaldırmadığı

Bu inceleme sonunda vasiyetnamenin içeriğinin yalnız yaklaşık olarak bilinmesi yeterli değildir. TMK m. 543 özellikle içeriğin aynen ve tamamen belirlenebilmesini aramaktadır.

Noterde Yapılan Vasiyetname Kaybolur mu?

Resmî vasiyetnamede durum farklıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 537. maddesine göre resmî vasiyetnamenin aslını düzenleyen memur saklamakla yükümlüdür. Noter tarafından düzenlenen vasiyetnamelerde belge bu nedenle yalnız vasiyetçinin evinde bulunan nüshadan ibaret değildir.

Noterlik Kanunu m. 69 da noterlerin açık veya kapalı olarak kendilerine bırakılan vasiyetnameleri sakladığını ve ölüm hâlinde sürecin yetkili sulh hâkimine ulaşmasını sağlayan bildirim sistemini düzenlemektedir. Dolayısıyla vasiyetçinin elindeki örneğin kaybolması ile noterlik arşivindeki asıl belgenin kaybolması aynı durum değildir.

Örneğin, kişi noter huzurunda resmî vasiyetname düzenlemiş ve kendisine verilen belgeyi yıllar sonra bulamamışsa bu durum tek başına vasiyetnamenin ortadan kalktığını göstermez. Resmî vasiyetnamenin aslı düzenleyen görevli tarafından muhafaza edilir.

Noter Vasiyetnameyi Kaybederse Ne Olur?

Noterlik makamının saklamakla yükümlü olduğu bir vasiyetnamenin kaybolması da Türk hukukunda uyuşmazlık konusu olmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 15.03.2018 tarihli, 2016/13463 E. ve 2018/2556 K. sayılı kararında, noterlikte bulunması gereken vasiyetnamenin kaybolduğu bir uyuşmazlık incelenmiştir. Davacılar noterlikteki vasiyetnamenin kaybolması nedeniyle zarar gördüklerini ileri sürmüştür. Yargıtay, somut olayda manevi tazminat koşullarını ayrıca değerlendirmiş; vasiyetnamenin noterlik tarafından kaybedildiği iddiasının hukuki sonuçlarının tazminat hukuku bakımından da tartışılabileceğini ortaya koymuştur.

Bu nedenle kamu görevi kapsamında saklanan bir vasiyetnamenin kaybolması yalnız miras hukukunu değil, koşulları varsa tazminat sorumluluğunu da gündeme getirir.

Mirasçı Vasiyetnameyi Saklarsa veya Yok Ederse Ne Olur?

Mirasbırakan öldükten sonra vasiyetnameyi bulan kişinin belgeyi kendisinde tutma hakkı yoktur. Türk Medeni Kanunu m. 595’e göre ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur.

Vasiyetnameyi saklayan, bulan veya başka şekilde eline geçiren kişi ölümü öğrendiği anda bu yükümlülüğü yerine getirmelidir. Teslim etmemesi nedeniyle zarar doğarsa bu zarardan sorumlu tutulur.

Vasiyetnamenin bir mirasçı tarafından kasten yok edilmesi ise daha ağır sonuçlar doğurur. Somut olayın şartları varsa mirastan yoksunluk ve tazminat hükümleri de gündeme gelir. Akademik çalışmalarda da vasiyetnameyi kasten ve hukuka aykırı biçimde yok eden mirasçı bakımından mirastan yoksunluk sonucunun doğabileceği kabul edilmektedir.

Vasiyetnamenin Nerede Olduğu Bilinmiyorsa Nasıl Araştırılır?

Öncelikle vasiyetnamenin hangi türde düzenlendiği belirlenmelidir. Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve saklanmak üzere notere teslim edilen el yazılı vasiyetname bakımından araştırma yöntemi aynı değildir.

Araştırmada izlenmesi gereken temel sıra şu şekildedir:

• Vasiyetnamenin noter huzurunda düzenlenip düzenlenmediği belirlenir.
• Mirasbırakanın vasiyetnameyi bir noterliğe teslim edip etmediği araştırılır.
• Evdeki kişisel belgeler ve güvenli saklama alanları kontrol edilir.
• Varsa vasiyetname fotokopisi, taranmış örneği veya önceki yazışmalar incelenir.
• Vasiyetnameyi bilen veya daha önce gören kişilerin bilgisine başvurulur.
• Mahkemeye daha önce teslim edilmiş başka bir vasiyetname bulunup bulunmadığı araştırılır.

Noterlikte düzenlenen veya saklanmak üzere notere bırakılan vasiyetnamelerin nüfus kayıt sistemiyle bağlantılı bildirim mekanizması bulunduğundan, bu tür vasiyetnamelerin ölümden sonra ortaya çıkma ihtimali evde saklanan el yazılı vasiyetnameye göre çok daha yüksektir.

Sonradan Vasiyetname Bulunursa Ne Olur?

Mirasbırakan öldükten ve hatta daha önce başka bir vasiyetname açıldıktan sonra yeni bir vasiyetname bulunması mümkündür.

Türk Medeni Kanunu m. 596 bu ihtimali açıkça düzenler. Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de açılma ve okunma işlemleri yapılır.

Bu nedenle miras işlemlerinin başlamış olması, sonradan bulunan geçerli bir vasiyetnamenin hiçbir sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez. Yeni belgenin tarihi, önceki vasiyetnamelerle ilişkisi ve miras paylaşımı üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilir.

Kaybolan Vasiyetnamenin İçeriği Tanıkla İspatlanabilir mi?

Tanık anlatımları delil değerlendirmesinde önem taşısa da “mirasbırakan bana bütün mallarını bırakacağını söylemişti” şeklindeki genel anlatım tek başına vasiyetnamenin aynen ve tamamen belirlenmesi anlamına gelmez.

Kanun özellikle içeriğin tam olarak ortaya konulmasını arar. Bu nedenle yazılı örnekler, fotokopi, belge görüntüsü ve vasiyetnamenin gerçek içeriğini ortaya koyan diğer somut deliller, yalnız genel nitelikteki tanık anlatımlarından çok daha önemlidir.

Örneğin, vasiyetnamenin fotokopisi mevcut ve belgenin aslının yangında yok olduğu sabitse durum ile yalnızca bir kişinin “bana vasiyet bırakmıştı” demesi arasında ciddi ispat farkı vardır.

Mahkeme, belgenin varlığını ve içeriğini iddia eden kişinin sunduğu delilleri somut olayın bütününe göre değerlendirir.

Vasiyetname Kaybolmasın Diye Ne Yapılmalı?

Özellikle el yazılı vasiyetnamenin evde tek nüsha olarak saklanması en riskli yöntemlerden biridir. Yangın, taşınma, hırsızlık, yanlışlıkla çöpe atılma veya mirasçılardan birinin belgeyi ortadan kaldırması ihtimali vardır.

Türk Medeni Kanunu m. 538, el yazılı vasiyetnamenin açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılmasına açıkça izin vermektedir.

Bu nedenle vasiyetnamenin güvenli saklanması yalnız fiziksel bir koruma meselesi değildir. Belgenin ölümden sonra bulunabilmesini ve sulh hukuk mahkemesine ulaştırılmasını sağlayacak bir saklama yöntemi tercih edilmelidir.

Kısa Özet: Vasiyetname Kaybolduğunda Hukuki Durum

Kaybolan vasiyetname bakımından temel kurallar şu şekildedir:

• Vasiyetnamenin kaybolması tek başına otomatik geçersizlik yaratmaz.
• Vasiyetçi belgeyi dönme amacıyla kendisi yok etmişse vasiyetten dönme gündeme gelir.
• Kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetnamenin içeriği aynen ve tamamen belirlenebiliyorsa hüküm ifade etmesi mümkündür.
• İçerik tam olarak belirlenemiyorsa vasiyetname hükümsüz kalır.
• Fotokopi önemli bir delildir ancak somut olayda ayrıca değerlendirilir.
• Resmî vasiyetnamenin aslını düzenleyen memur saklar.
• Ölümden sonra vasiyetnameyi bulan kişi belgeyi derhâl sulh hâkimine teslim etmek zorundadır.
• Sonradan bulunan vasiyetname de mahkeme tarafından açılır.

Sonuç: Vasiyetname Kaybolursa Ne Olur?

Vasiyetnamenin kaybolması, vasiyetnamenin her durumda geçersiz olduğu anlamına gelmez. Hukuki sonuç belgenin neden ortadan kaybolduğuna ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenip belirlenemediğine göre değişir.

Mirasbırakan vasiyetnameyi geri alma amacıyla kendisi yok etmişse vasiyetten dönme hükümleri uygulanır. Buna karşılık vasiyetname kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla ortadan kalkmışsa, içeriğin tam olarak ispatlanması belirleyici hâle gelir.

Kaybolan vasiyetname uyuşmazlıklarında özellikle belgenin türü, fotokopisi, noter kayıtları, kaybolma şekli ve vasiyetçinin geri alma iradesinin bulunup bulunmadığı birlikte incelenmelidir.

İletişim

Kaybolan vasiyetname, vasiyetnamenin geçerliliği, vasiyetnamenin açılması ve vasiyetnameden kaynaklanan miras uyuşmazlıkları konusunda hukuki değerlendirme ve danışmanlık için iletişime geçebilirsiniz.

Av. Muzaffer Demirsoy
Telefon: 0543 558 19 42
E-posta: av.muzafferdemirsoy@gmail.com

Yazar: Av. Muzaffer Demirsoy